رایانش ابری روشی برای استفاده از منابع محاسباتی مانند سرور، ذخیره‌سازی، پایگاه داده و نرم‌افزار از طریق شبکه است؛ به‌جای آنکه سازمان همهٔ زیرساخت را خودش تهیه و نگهداری کند، می‌تواند متناسب با نیاز از خدمات ارائه‌دهنده استفاده کند. ابر به معنی حذف همهٔ مسئولیت‌های فنی نیست؛ نحوهٔ مدیریت، امنیت و هزینه به نوع سرویس و تنظیمات انتخاب‌شده بستگی دارد.
مدل‌های اصلی خدمات ابری
در زیرساخت به‌عنوان خدمت، مشتری منابعی مانند ماشین مجازی و شبکه را مدیریت می‌کند و کنترل بیشتری دارد. در پلتفرم به‌عنوان خدمت، بخشی از مدیریت زیرساخت بر عهدهٔ ارائه‌دهنده است تا تیم روی برنامه تمرکز کند. در نرم‌افزار به‌عنوان خدمت، کاربر از برنامهٔ آماده استفاده می‌کند و معمولاً مسئولیت مدیریت سرور را ندارد. مرز دقیق مسئولیت‌ها باید در مستندات هر سرویس بررسی شود.
ابر عمومی، خصوصی و ترکیبی
ابر عمومی منابعی را از طریق ارائه‌دهندهٔ بیرونی عرضه می‌کند. ابر خصوصی برای یک سازمان اختصاص داده می‌شود و ممکن است در مرکز دادهٔ سازمان یا نزد ارائه‌دهنده اجرا شود. ابر ترکیبی محیط‌های مختلف را به هم متصل می‌کند، اما یکپارچه‌سازی و مدیریت آن می‌تواند پیچیده‌تر باشد. انتخاب باید بر اساس نیاز امنیتی، مهارت تیم، مقررات و هزینه انجام شود.
مزایا و محدودیت‌ها
از مزایا می‌توان به راه‌اندازی سریع‌تر، افزایش یا کاهش ظرفیت، دسترسی به خدمات مدیریت‌شده و کاهش نیاز به خرید اولیهٔ تجهیزات اشاره کرد. در مقابل، هزینه‌های مصرفی ممکن است پیش‌بینی‌نشده افزایش یابند، انتقال داده هزینه داشته باشد و وابستگی به ارائه‌دهنده ایجاد شود. ابر به‌خودی‌خود برنامه را ارزان‌تر یا امن‌تر نمی‌کند؛ طراحی و مدیریت اهمیت دارند.
امنیت و مسئولیت مشترک
ارائه‌دهنده معمولاً امنیت بخشی از زیرساخت را مدیریت می‌کند، اما مشتری همچنان مسئول تنظیم دسترسی‌ها، حفاظت از اطلاعات، مدیریت کلیدها و بسیاری از تنظیمات برنامه است. مدل مسئولیت دقیق در هر سرویس فرق دارد. احراز هویت چندمرحله‌ای، حداقل دسترسی، ثبت رویدادها و بررسی پیکربندی از اقدامات پایه‌اند.
چه زمانی استفاده از ابر منطقی است؟
برای کسب‌وکارهایی که به راه‌اندازی سریع، تغییر ظرفیت یا سرویس‌های مدیریت‌شده نیاز دارند، ابر می‌تواند گزینهٔ مناسبی باشد. اگر بار کاری ثابت، محدودیت‌های قانونی خاص یا نیاز به کنترل فیزیکی وجود دارد، مقایسه با زیرساخت داخلی یا مدل ترکیبی نیز لازم است. هزینهٔ کل، خروج داده، مهارت تیم و نیازهای دسترس‌پذیری را بررسی کنید.
- نیازهای فنی و سطح کنترل مورد نیاز را تعریف کنید.
- مدل خدمات و مسئولیت‌های امنیتی را بررسی کنید.
- بودجه، هزینهٔ انتقال داده و مصرف را برآورد کنید.
- پشتیبان‌گیری، بازیابی و وابستگی به ارائه‌دهنده را برنامه‌ریزی کنید.
جمع‌بندی
برای انتخاب آگاهانه، باید مدل خدمت و استقرار را از هم تفکیک کرد و سپس هزینه، مسئولیت‌های امنیتی و شرایط عملیاتی را کنار هم سنجید. در ادامه، چارچوبی عملی برای این تصمیم و آماده‌سازی مهاجرت آمده است.
چگونه مدل ابری مناسب را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب سرویس، ابتدا نیاز را تعریف کنید؛ سپس مدل خدمت و مدل استقرار را جداگانه بسنجید. این دو مفهوم یکی نیستند: IaaS، PaaS و SaaS نشان می‌دهند چه مقدار از پشتهٔ فنی را ارائه‌دهنده مدیریت می‌کند؛ عمومی، خصوصی و ترکیبی به شیوهٔ استقرار و مالکیت محیط اشاره دارند.
- برای کنترل بیشتر: اگر به تنظیم سیستم‌عامل، شبکه و محیط اجرا نیاز دارید و توان نگهداری آن را دارید، IaaS می‌تواند مناسب باشد.
- برای تمرکز بر ساخت برنامه: اگر می‌خواهید مدیریت سرور و بخشی از عملیات زیرساخت را کاهش دهید، سرویس PaaS را بررسی کنید.
- برای استفاده از نرم‌افزار آماده: اگر نیازتان با یک برنامهٔ موجود برطرف می‌شود، SaaS معمولاً از ساخت و نگهداری راه‌حل اختصاصی ساده‌تر است.
- برای نیازهای ترکیبی: اگر بخشی از سامانه باید در محیط داخلی بماند، مدل ترکیبی را با توجه به پیچیدگی شبکه، هویت، پایش و پشتیبان‌گیری ارزیابی کنید.
هزینهٔ واقعی رایانش ابری را چگونه برآورد کنیم؟
قیمت یک ماشین مجازی یا فضای ذخیره‌سازی به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ هزینهٔ کل نیست. پیش از تصمیم، هزینهٔ پردازش، حافظه و ذخیره‌سازی، انتقال داده، نسخه‌های پشتیبان، پایش، پشتیبانی، مجوز نرم‌افزار و افزونگی موردنیاز را کنار هم بگذارید. قیمت‌ها ممکن است بر اساس منطقه، نوع سرویس، میزان استفاده و قرارداد متفاوت باشند؛ بنابراین برآورد را با فرض‌های روشن ثبت کنید.
- برای هر محیط، مانند توسعه، آزمایش و تولید، مصرف مورد انتظار را جداگانه برآورد کنید.
- برای منابعی که استفاده نمی‌شوند، خاموش‌سازی زمان‌بندی‌شده یا حذف پس از پایان کار را در نظر بگیرید.
- بودجه و هشدار مصرف تعریف کنید و گزارش هزینه را به‌طور منظم با میزان استفادهٔ واقعی مقایسه کنید.
- هزینهٔ خروج داده و وابستگی به سرویس‌های اختصاصی را پیش از مهاجرت بررسی کنید.
- یک سناریوی معمول و یک سناریوی اوج مصرف بسازید؛ فقط به بهترین حالت اکتفا نکنید.
برای برآورد اولیه می‌توانید از ماشین‌حساب قیمت Google Cloud یا ابزار قیمت‌گذاری ارائه‌دهندهٔ منتخب استفاده کنید. این ابزارها تخمین‌اند، نه تضمین مبلغ نهایی؛ فرض‌ها و نرخ‌های قرارداد باید دوباره بررسی شوند.
امنیت در ابر: چه مسئولیت‌هایی باقی می‌ماند؟
انتقال سامانه به ابر به معنی واگذاری تمام مسئولیت امنیت به ارائه‌دهنده نیست. تقسیم مسئولیت به نوع سرویس بستگی دارد، اما سازمان همچنان باید از داده‌ها و هویت‌ها محافظت کند، دسترسی‌ها را محدود سازد و تنظیمات محیط خود را بازبینی کند. در سرویس‌های زیرساختی معمولاً وظایف بیشتری مانند به‌روزرسانی سیستم‌عامل و پیکربندی شبکه بر عهدهٔ مشتری است؛ در سرویس‌های مدیریت‌شده بخشی از این کارها به ارائه‌دهنده منتقل می‌شود.
- احراز هویت چندمرحله‌ای را برای حساب‌های مدیریتی فعال کنید و دسترسی‌ها را بر اساس حداقل نیاز بدهید.
- اطلاعات حساس را طبقه‌بندی کنید و محل ذخیره‌سازی، رمزنگاری و سیاست نگهداری آن را مشخص سازید.
- ثبت رویدادها و هشدارهای امنیتی را فعال کنید و مسئول رسیدگی به هشدارها را تعیین کنید.
- از پیکربندی عمومی ناخواستهٔ فضای ذخیره‌سازی و کلیدهای دسترسی بلندمدت جلوگیری کنید.
- پشتیبان‌گیری را انجام دهید و بازیابی را عملاً آزمایش کنید؛ داشتن نسخهٔ پشتیبان بدون آزمون بازیابی کافی نیست.
برای توضیح دقیق‌تر مرز مسئولیت‌ها، راهنمای مدل مسئولیت مشترک در Microsoft Azure را ببینید. جزئیات قرارداد و مستندات همان سرویسی که استفاده می‌کنید، مرجع نهایی تصمیم عملیاتی است.
چک‌لیست پیش از مهاجرت به ابر
- سامانه‌ها، وابستگی‌ها، حجم داده و نیازهای دسترس‌پذیری را فهرست کنید.
- مشخص کنید کدام داده‌ها حساس‌اند و چه الزامات قراردادی یا قانونی باید بررسی شوند.
- یک سرویس کم‌ریسک را به‌عنوان پروژهٔ آزمایشی انتخاب و معیار موفقیت آن را از قبل تعیین کنید.
- هزینهٔ جاری و هزینهٔ برآوردشدهٔ ابر را با فرض‌های یکسان مقایسه کنید؛ فقط هزینهٔ خرید سرور را ملاک قرار ندهید.
- برنامهٔ انتقال، آزمون، پشتیبان‌گیری، بازیابی و بازگشت در صورت شکست را مستند کنید.
- پس از انتقال، عملکرد، هزینه، خطاها و رخدادهای امنیتی را پایش کنید و مالک هر شاخص را مشخص سازید.
اشتباهات رایج در استفاده از ابر
یکی از خطاهای رایج این است که ابر همیشه ارزان‌تر فرض شود؛ منابع بلااستفاده، انتقال داده و سرویس‌های جانبی می‌توانند هزینه را بالا ببرند. خطای دیگر، انتقال بدون شناخت وابستگی‌هاست که ممکن است قطعی یا افت کارایی ایجاد کند. همچنین تنظیمات پیش‌فرض را نباید جایگزین بررسی امنیتی دانست. برای پروژه‌های داده‌محور، مطالعهٔ نکات امنیت و حریم خصوصی در پروژه‌های تحلیل داده نیز می‌تواند به تدوین کنترل‌های مناسب کمک کند.
چه زمانی ابر بهترین گزینه نیست؟
اگر سامانه به سخت‌افزار تخصصی محلی، پاسخ‌گویی بسیار کم‌تأخیر در شبکهٔ داخلی، کارکرد آفلاین یا کنترل فیزیکی مشخص نیاز دارد، زیرساخت داخلی یا مدل ترکیبی ممکن است مناسب‌تر باشد. بارهای کاری ثابت و قابل‌پیش‌بینی نیز به مقایسهٔ دقیق هزینه نیاز دارند. پاسخ درست برای همهٔ سازمان‌ها یکسان نیست؛ تصمیم باید بر پایهٔ نیاز فنی، ریسک، مهارت تیم و هزینهٔ کل گرفته شود.
پرسش‌های متداول
آیا رایانش ابری فقط برای شرکت‌های بزرگ است؟
خیر. تیم کوچک هم می‌تواند از سرویس‌های ابری استفاده کند، اما باید مصرف، دسترسی‌ها و هزینه را متناسب با اندازهٔ خود مدیریت کند. کوچک بودن پروژه، نیاز به پشتیبان‌گیری و کنترل امنیتی را از بین نمی‌برد.
آیا داده‌ها در ابر خودبه‌خود امن هستند؟
خیر. ارائه‌دهنده بخشی از زیرساخت را محافظت می‌کند، اما امنیت داده، حساب‌ها و بسیاری از تنظیمات همچنان به نوع سرویس و نحوهٔ پیکربندی وابسته است. مسئولیت‌ها را در مستندات سرویس مشخص کنید.
از کجا شروع کنیم؟
یک نیاز محدود و قابل‌اندازه‌گیری انتخاب کنید، هزینه و ریسک آن را برآورد کنید، دسترسی‌ها و پشتیبان‌گیری را از ابتدا تنظیم کنید و قبل از انتقال سامانهٔ حیاتی، نتیجهٔ آزمایشی را ارزیابی کنید.
منابع معتبر برای مطالعهٔ بیشتر
توجه: مدل‌ها، قیمت‌ها و تقسیم مسئولیت‌ها در سرویس‌های مختلف متفاوت‌اند. پیش از تصمیم عملیاتی، مستندات و شرایط روز ارائه‌دهندهٔ منتخب را بررسی کنید.