روتر خانگی فقط اینترنت را بین گوشی و لپ‌تاپ پخش نمی‌کند؛ در بسیاری از خانه‌ها دوربین، تلویزیون هوشمند، کنسول بازی و وسایل اینترنت اشیا هم به آن متصل‌اند. اگر رمز مدیریتی پیش‌فرض باقی بماند، نرم‌افزار روتر قدیمی باشد یا شبکه با روش رمزگذاری ناامن محافظت شود، یک تنظیم اشتباه می‌تواند چند دستگاه را هم‌زمان در معرض خطر قرار دهد.
برای ایمن‌کردن وای‌فای لازم نیست متخصص شبکه باشید. از چک‌لیست زیر شروع کنید؛ نام منوها در مدل‌های مختلف متفاوت است، بنابراین برای تغییر هر گزینه از راهنمای رسمی سازنده یا شرکت ارائه‌دهنده اینترنت کمک بگیرید.
چک‌لیست سریع امنیت وای‌فای خانگی
- رمز ورود به پنل مدیریت روتر را از رمز وای‌فای جدا و یکتا کنید.
- در صورت پشتیبانی، WPA3-Personal و در غیر این صورت WPA2-Personal با AES را انتخاب کنید.
- برای وای‌فای، گذرواژه‌ای طولانی و غیرقابل حدس بگذارید.
- به‌روزرسانی میان‌افزار (firmware) روتر را بررسی کنید.
- مدیریت از راه دور، WPS و UPnP را اگر لازم ندارید خاموش کنید.
- برای مهمان‌ها و در صورت امکان دستگاه‌های هوشمند، شبکه جدا بسازید.
- فهرست دستگاه‌های متصل و وضعیت پشتیبانی امنیتی روتر را دوره‌ای بررسی کنید.
۱. رمز مدیریتی روتر را عوض کنید
رمز پنل مدیریت روتر با رمز اتصال به وای‌فای یکی نیست. رمز مدیریتی اجازه می‌دهد تنظیمات شبکه، گذرواژه‌ها و قابلیت‌های امنیتی را تغییر دهید؛ بنابراین اگر هنوز روی مقدار کارخانه است، آن را عوض کنید. رمز تازه باید طولانی، منحصربه‌فرد و متفاوت از رمز ایمیل یا حساب‌های دیگر باشد. اگر روتر امکان تغییر نام کاربری مدیر را می‌دهد، از نام پیش‌فرض نیز فاصله بگیرید.
آدرس ورود را از برچسب دستگاه، دفترچه راهنما یا وب‌سایت رسمی سازنده پیدا کنید. از صفحه‌های ناشناس که وعده «تنظیم خودکار روتر» می‌دهند استفاده نکنید و پس از پایان کار از پنل مدیریت خارج شوید.
۲. رمزگذاری مناسب و گذرواژه قوی انتخاب کنید
در تنظیمات امنیت بی‌سیم، اگر روتر و دستگاه‌های شما پشتیبانی می‌کنند، WPA3-Personal را انتخاب کنید. اگر دستگاه‌های قدیمی با آن سازگار نیستند، WPA2-Personal با رمزگذاری AES گزینه جایگزین رایج‌تری است. از شبکه باز و استانداردهای قدیمی و ناامن مانند WEP یا WPA قدیمی استفاده نکنید. اگر روتر فقط گزینه‌های قدیمی دارد، ابتدا به‌روزرسانی رسمی را بررسی کنید و در صورت باقی‌ماندن محدودیت، برای جایگزینی دستگاه برنامه‌ریزی کنید.
برای رمز وای‌فای از عبارت طولانی و غیرقابل حدس استفاده کنید؛ چند واژه نامرتبط یا گذرواژه‌ای که با مدیر رمز عبور ساخته شده باشد، از نام، شماره تلفن، تاریخ تولد یا ترکیب‌های ساده بهتر است. رمز شبکه را در حساب‌های دیگر تکرار نکنید. توصیه‌های رسمی آلمان برای شبکه خانگی، گذرواژه‌ای دست‌کم ۲۰ نویسه‌ای را پیشنهاد می‌کند؛ مهم‌تر از پیچیدگی ظاهری، طول مناسب و یکتا بودن آن است.
۳. نام شبکه را بدون اطلاعات شخصی انتخاب کنید
نام شبکه یا SSID نباید نام خانوادگی، نشانی خانه، شماره واحد یا اطلاعاتی را نشان دهد که شما یا مدل روتر را شناسایی کند. نامی خنثی انتخاب کنید. پنهان‌کردن نام شبکه به‌تنهایی راهکار امنیتی قابل اتکایی نیست و جای رمزگذاری قوی و گذرواژه مناسب را نمی‌گیرد.
۴. میان‌افزار روتر را به‌روز نگه دارید
میان‌افزار (firmware) نرم‌افزاری است که عملکرد روتر را کنترل می‌کند. سازندگان از طریق به‌روزرسانی‌ها خطاها و برخی آسیب‌پذیری‌های امنیتی را برطرف می‌کنند. در پنل روتر یا وب‌سایت رسمی سازنده، نسخه جدید و امکان به‌روزرسانی خودکار را بررسی کنید. اگر دستگاه را شرکت اینترنتی در اختیارتان گذاشته، ممکن است لازم باشد از همان شرکت درباره روند به‌روزرسانی سؤال کنید.
فایل میان‌افزار را از وب‌سایت‌های متفرقه دریافت نکنید؛ فایل اشتباه ممکن است روتر را از کار بیندازد یا خطر امنیتی ایجاد کند. اگر سازنده دیگر برای مدل روتر وصله امنیتی منتشر نمی‌کند، تعویض دستگاه را جدی بگیرید. روتر قدیمی که دیگر پشتیبانی نمی‌شود، صرفاً با تغییر رمز به دستگاهی کاملاً امن تبدیل نخواهد شد.
۵. قابلیت‌های غیرضروری را خاموش کنید
اگر به آن‌ها نیاز ندارید، مدیریت روتر از اینترنت (Remote Management)، قابلیت اتصال آسان WPS و سرویس UPnP را غیرفعال کنید. مدیریت از راه دور می‌تواند پنل تنظیمات را از بیرون خانه در دسترس قرار دهد؛ WPS روش اتصال ساده‌تری فراهم می‌کند؛ و UPnP به بعضی دستگاه‌ها و برنامه‌ها اجازه می‌دهد به‌طور خودکار پورت‌هایی را تنظیم کنند. هر قابلیت راحتی، الزاماً برای همه شبکه‌ها ضروری نیست.
خاموش‌کردن UPnP یا برخی قابلیت‌های دیگر ممکن است بر بازی آنلاین، تماس تصویری یا دستگاه‌های هوشمند اثر بگذارد. اگر برنامه‌ای پس از تغییر درست کار نکرد، به‌جای روشن‌کردن همه گزینه‌ها، علت را بررسی کنید و فقط تنظیم موردنیاز را با آگاهی از پیامدهایش فعال کنید. نام گزینه‌ها و امکانات روترها یکسان نیست.
۶. برای مهمان‌ها و وسایل هوشمند شبکه جدا بسازید
اگر روتر قابلیت شبکه مهمان دارد، برای دوستان و افرادی که موقتاً به اینترنت نیاز دارند شبکه‌ای با نام و رمز جدا ایجاد کنید. در این صورت لازم نیست رمز اصلی خانه را در اختیار همه بگذارید. تنظیمی مانند «اجازه دسترسی مهمان به شبکه داخلی» یا «Client Isolation» را بررسی کنید؛ وجود شبکه مهمان به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه دستگاه‌ها از یکدیگر جدا باشند.
در صورت پشتیبانی روتر، قرار دادن دوربین‌ها، تلویزیون‌ها و وسایل اینترنت اشیا در شبکه جدا می‌تواند ارتباط آن‌ها با رایانه‌های کاری و فایل‌های حساس را محدود کند. جداسازی باید واقعاً در تنظیمات روتر فعال باشد. برای دستگاه‌هایی که به کنترل محلی از گوشی نیاز دارند، پیش از جداسازی راهنمای سازنده را بررسی کنید تا قابلیت ضروری از کار نیفتد.
۷. دیواره آتش و دسترسی‌های ورودی را بررسی کنید
اگر روتر دیواره آتش داخلی دارد، مطمئن شوید فعال است. همچنین پورت‌های باز، Port Forwarding و سرویس‌هایی را که خودتان راه‌اندازی نکرده‌اید بررسی کنید. بازکردن پورت برای دسترسی از بیرون می‌تواند سطح خطر را افزایش دهد؛ اگر نمی‌دانید یک قانون برای چیست، قبل از حذف یا تغییر آن راهنمای دستگاه یا شرکت اینترنتی را بررسی کنید. تنظیمات پیشرفته را بی‌هدف تغییر ندهید، چون ممکن است سرویس‌های ضروری قطع شوند.
۸. دستگاه‌های متصل را گاهی بازبینی کنید
در پنل مدیریت، بخشی مانند Connected Devices، Wireless Clients یا DHCP Clients را پیدا کنید. فهرست را با گوشی‌ها، رایانه‌ها و وسایل خانه مقایسه کنید. نام ناشناس لزوماً نشانه نفوذ نیست؛ بعضی دستگاه‌ها با نام فنی یا آدرس شبکه نمایش داده می‌شوند. ابتدا مشخص کنید دستگاه متعلق به کدام وسیله است. اگر احتمال می‌دهید فردی بدون اجازه متصل شده، رمز وای‌فای را تغییر دهید، دستگاه‌های خود را دوباره وصل کنید و تنظیمات مدیریتی و به‌روزرسانی روتر را نیز بررسی کنید.
۹. چند باور اشتباه درباره امنیت وای‌فای
- «پنهان‌کردن نام شبکه کافی است.» کافی نیست؛ رمزگذاری مناسب و گذرواژه قوی اهمیت بیشتری دارند.
- «فیلترکردن نشانی MAC همه خطرها را رفع می‌کند.» این قابلیت به‌تنهایی جایگزین رمزگذاری و به‌روزرسانی نیست.
- «با یک بار تغییر رمز، دیگر نیازی به بررسی نیست.» پشتیبانی سازنده، به‌روزرسانی و تنظیمات دسترسی هم اهمیت دارند.
- «شبکه مهمان همیشه کاملاً جداست.» میزان جداسازی به قابلیت‌ها و تنظیمات همان روتر بستگی دارد.
پرسش‌های متداول
WPA3 بهتر است یا WPA2؟
اگر روتر و دستگاه‌های متصل از WPA3-Personal پشتیبانی می‌کنند، معمولاً آن را انتخاب کنید. در غیر این صورت، WPA2-Personal با AES گزینه جایگزین مناسبی است. از روش‌های قدیمی مانند WEP استفاده نکنید.
آیا لازم است رمز وای‌فای را مرتب عوض کنم؟
به‌جای تغییر بی‌دلیل در فاصله‌های کوتاه، رمز قوی و یکتا انتخاب کنید و اگر آن را با افراد زیادی به اشتراک گذاشته‌اید، احتمال افشای آن وجود دارد یا دستگاه ناشناسی به شبکه متصل شده است، رمز را تغییر دهید. پس از تغییر، دستگاه‌های خودتان را دوباره متصل کنید.
از کجا بفهمم روتر دیگر امن نیست؟
اگر سازنده به‌روزرسانی امنیتی منتشر نمی‌کند، دستگاه فقط از روش‌های رمزگذاری قدیمی پشتیبانی می‌کند یا تنظیمات ضروری امنیتی در آن وجود ندارد، درباره جایگزینی آن با سازنده یا شرکت اینترنتی مشورت کنید. کندشدن اینترنت به‌تنهایی دلیل قطعی نفوذ نیست.
جمع‌بندی
برای امن‌تر کردن وای‌فای خانگی، از رمز مدیریتی یکتا، رمزگذاری WPA3 یا WPA2-AES، میان‌افزار به‌روز، خاموش‌کردن قابلیت‌های غیرضروری و شبکه جدا برای مهمان‌ها شروع کنید. سپس دستگاه‌های متصل و وضعیت پشتیبانی روتر را دوره‌ای بررسی کنید. چون نام منوها و امکانات بین سازندگان متفاوت است، دستورالعمل رسمی مدل خود را مبنا قرار دهید.
منابع معتبر
- کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC): راهنمای امن‌کردن شبکه وای‌فای خانگی؛ شامل رمزگذاری، رمزهای مدیریتی، به‌روزرسانی، شبکه مهمان و قابلیت‌های روتر.
- اداره فدرال امنیت اطلاعات آلمان (BSI): راهنمای روتر، وای‌فای و VPN.
- BSI: راهنمای راه‌اندازی شبکه مهمان.
اعتبار تصویر شاخص: © Raimond Spekking / CC BY-SA 4.0؛ منبع تصویر در Wikimedia Commons.
برای مرور دیگر آموزش‌های مرتبط، به دسته شبکه و اینترنت در TechEdge سر بزنید.